Từ Trứng Đến Chim Non

Vấn đề "Vô Sinh" Ở Vẹt.

Vô sinh là nỗi ám ảnh của những người nuôi sinh sản. Không gì đáng thất vọng hơn việc phải loại bỏ cả một ổ trứng vì chúng không có phôi. Tình trạng trứng vô sinh ảnh hưởng đến tất cả các loài vẹt, nhưng phổ biến nhất ở vẹt Macaw, vẹt Amazon và vẹt Eclectus Roratus. Hàng ngày, trên toàn thế giới, những người nuôi sinh sản đều gặp phải vấn đề này, đặc biệt là với vẹt Eclectus. Theo mùa, tình trạng này cũng xảy ra với vẹt Macaw và Amazon. Không có bất kỳ công thức bí mật nào đảm bảo thành công, mà thay vào đó, việc thay đổi cách chăm sóc, cải thiện chế độ ăn uống, điều trị các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn hoặc thay đổi bạn đời để tránh tình trạng không tương thích có thể giúp tăng tỷ lệ sinh sản thành công.

Các vấn đề cần xem xét riêng biệt:

1) Cách chăm sóc (Husbandry)

Vẹt là loài chim có bản năng bay lượn, khám phá và giao tiếp xã hội. Rất ít loài vẹt sống đơn độc, ngoại trừ vẹt Kakapo (Strigops habroptilus). Các loài khác thường sống theo cặp hoặc theo nhóm. Trong môi trường tự nhiên, vẹt sẽ chọn bạn đời một cách cẩn thận, không phải ngẫu nhiên. Chẳng hạn, vẹt Kakapo đực sẽ thực hiện một màn trình diễn độc đáo, bao gồm việc tạo ra âm thanh vang rền để thu hút con cái. Con cái có thể thấy hấp dẫn và cho phép giao phối hoặc từ chối.

Việc để vẹt tự chọn bạn đời là yếu tố quan trọng giúp sinh sản thành công. Nếu con cái không thấy con đực hấp dẫn, nó có thể từ chối giao phối, dẫn đến "vô sinh". Nhiều cặp vẹt sống chung nhưng không có hành vi giao phối thực sự do không tương thích.

Vẹt rất năng động, nhưng trong môi trường nuôi nhốt, chúng thường ít vận động, dẫn đến buồn chán. Việc bổ sung đồ chơi, làm giàu môi trường sống, cung cấp chuồng nuôi rộng rãi và phù hợp với tập tính tự nhiên sẽ giúp kích thích hành vi giao phối. Ví dụ, ở vẹt Conure và Caique (Pionites), việc có những con vẹt khác xung quanh có thể thúc đẩy mối quan hệ giữa các cặp đôi, vì chúng sẽ cạnh tranh với nhau.

Với vẹt Galah, nếu không cung cấp nhiều cành cây tươi và gỗ trong tổ, tỷ lệ vô sinh sẽ cao hơn. Khi vẹt phải cùng nhau dọn dẹp tổ bằng cách cắn phá gỗ, chúng sẽ gắn kết với nhau hơn và gia tăng hoạt động giao phối.

Trong môi trường tự nhiên, vẹt không tìm được tổ sẵn sàng mà phải tự chuẩn bị nơi đẻ trứng. Cung cấp các khúc gỗ nhánh cây thay vì mùn cưa hoặc dăm gỗ giúp kích thích bản năng làm tổ, đồng thời bóng tối trong tổ cũng giúp kích thích sự phát triển tuyến sinh dục. Một thí nghiệm trên vẹt Macaw xanh - vàng (Ara ararauna) cho thấy những cặp có tổ chứa đầy gỗ có hoạt động sinh sản tốt hơn những cặp chỉ có mùn cưa.

Với vẹt Amazon, con đực có thể kích thích nhau thông qua tiếp xúc thị giác và giọng hót. Khi mùa sinh sản đến gần, nên che chắn tầm nhìn giữa các cặp nhưng vẫn để chúng nghe thấy nhau, giúp tăng tỷ lệ trứng có phôi.

Đối với vẹt Eclectus, con cái thường thống trị con đực và giao phối với nhiều con đực khác nhau. Nếu chỉ ghép một cặp đơn lẻ, con cái có thể trở nên hung dữ và cản trở giao phối. Một cách khắc phục là thiết kế hệ thống chuồng với đường hầm nối các lồng, cho phép con đực di chuyển giữa các tổ để tìm bạn đời phù hợp. Điều này giúp vẹt Eclectus sinh sản hiệu quả hơn.

Hiểu rõ tập tính sinh học của loài vẹt mà bạn nuôi sinh sản là chìa khóa dẫn đến thành công.

2) Chế độ ăn uống (Diet)

Trong nuôi sinh sản, nhiều người cho tất cả vẹt ăn cùng một chế độ để đơn giản hóa việc chăm sóc, nhưng điều này không phù hợp.

Vẹt Galah (Eolophus Roseicapillus) thích nghi với chế độ ăn hạt cỏ ít béo, trong khi vẹt Macaw cần hạt cứng giàu chất béo.

Nếu cho vẹt Galah ăn quá nhiều chất béo, chúng sẽ béo phì, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Ngược lại, nếu vẹt Macaw không được cung cấp đủ chất béo, khả năng sinh sản của chúng sẽ giảm.

Do đó, cần cung cấp chế độ ăn phù hợp với từng loài, bao gồm hạt, viên thức ăn (pellet), rau củ quả, các loại hạt, bánh mì nguyên cám ( không chất phụ gia hay chất bảo quản) và các nguồn dinh dưỡng khác.

3) Vấn đề sức khỏe (Clinical Issues)

Nếu một cặp vẹt từng đẻ trứng có phôi nhưng đột nhiên trứng trở nên vô sinh, hoặc trứng có bọt khí nhỏ bên trong, thì có thể là dấu hiệu của bệnh lý.

Việc lấy mẫu từ miệng và hậu môn của chim để xét nghiệm có thể phát hiện mầm bệnh gây vô sinh. Trong 37% trường hợp, khi điều trị nhiễm trùng bằng thuốc phù hợp, các cặp vẹt bắt đầu đẻ trứng có phôi trở lại.

4) Không tương thích (Incompatibility)

Hai con vẹt không hợp nhau sẽ không sinh sản thành công. Dấu hiệu của sự không tương thích bao gồm:

Không đứng gần nhau

Không ăn cùng nhau 

Tránh né nhau

Có hành vi tấn công nhau

Trong trường hợp này, việc thay đổi bạn đời là giải pháp tốt nhất để tránh mất nhiều năm chờ đợi vô ích.

Vẹt Đẻ Trứng Không Có Bạn Đời

Trong tự nhiên, vẹt cái chỉ đẻ trứng khi có bạn đời và nơi làm tổ phù hợp. Tuy nhiên, trong môi trường nuôi nhốt, một số con vẫn đẻ trứng dù không có con đực, gây hại cho sức khỏe do mất dinh dưỡng và tăng nguy cơ bệnh tật.

Cách ngăn chặn vẹt đẻ trứng:

1. Tắt đèn sớm: Cho vẹt ngủ trước 5 - 6 giờ chiều để giảm hormone sinh sản.

2. Tránh nơi tối: Không để vẹt tiếp cận góc tối có thể làm tổ.

3. Tách khỏi bạn đời hoặc vẹt khác: Ngăn chặn kích thích sinh sản.

4. Không kích thích sinh sản: Không vuốt ve lưng hoặc đuôi vẹt.

5. Loại bỏ đồ vật gây kích thích: Nếu vẹt có hành vi sinh sản với đồ chơi, hãy bỏ đồ chơi đó đi.

6. Thay đổi vị trí lồng: Giúp vẹt không quen với môi trường cũ, làm giảm khả năng đẻ trứng.

7. Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ: Giảm nguy cơ suy dinh dưỡng khi đẻ trứng.

8. Không vứt bỏ trứng ngay lập tức: Giữ lại trứng trong 21 ngày hoặc đến khi vẹt mất hứng thú. ( Để cho nó ấp trứng không phôi)

9. Tiêm hormone nếu cần: Tham khảo ý kiến bác sĩ thú y.

10. Hỏi ý kiến bác sĩ thú y: Nếu vẹt vẫn tiếp tục đẻ trứng dù đã thay đổi môi trường.

Kết luận

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến vô sinh ở vẹt. Hiểu rõ các nguyên nhân và áp dụng biện pháp phù hợp sẽ giúp tăng tỷ lệ sinh sản thành công.